hypnosehuisamsterdam.nl lichaamstaal

Geheugen Verdachte Onder Hypnose Verhoord

Hoe betrouwbaar is het geheugen?

In de Volkskrant is vandaag een bericht gepubliceerd over het verhoren van een moeder onder hypnose. Dit verhoor moet aantonen dat haar man haar kind heeft vermoord.Iemand vroeg mij wat ik ervan vind. In deze bijdrage vertel ik mijn perceptie op de betrouwbaarheid van een onder hypnose afgelegde verklaring.

Willem Wagenaar (1941-2011) was professor in de psychologie en een Nederlandse deskundige in de werking van het menselijk geheugen. Hij heeft veel onderzoeken gedaan naar herinneringen en naar de betrouwbaarheid van getuigenverklaringen. Hij was destijds veel gevraagd als getuige deskundige in diverse grote rechtszaken.

In een zes jaar durend onderzoek (1986) naar het (grotendeels eigen) geheugen concludeerde Wagenaar dat met het verstrijken van de tijd we ons misschien nog wel de globale inhoud van gebeurtenissen herinneren, maar dat allerlei andere aspecten – waar en wanneer het gebeurde en wie erbij waren – al heel snel aan de vergetelheid ten prooi vallen.

Een herinnering is altijd een herinnering van de laatste keer dat je je die herinnering hebt herinnerd. En met elke keer dat je deze herinnering herinnert, verandert de herinnering. Uiteindelijk heeft de herinnering niets meer of nog maar weinig te maken met het feit op zich.

Hoe vaak gebeurt het jezelf dat je iets herinnert op een bepaalde manier, maar dat anderen (die er ook bij waren) je corrigeren of aanvullen. Het is maar de vraag of hun correctie of aanvulling correct is, maar vanaf dat moment is dat nieuwe verhaal met die correcties wel de herinnering geworden die je je de volgende keer weer zult herinneren. Het brein werkt namelijk in associaties.

Experiment met het geheugen

Ik vind een onder hypnose afgelegde getuigenverklaring net zo onbetrouwbaar als een bewust afgelegde getuigenverklaring en over dat laatste doet ook al niemand moeilijk. Maar er zijn al veel mensen onschuldig vastgezet op basis van “ooggetuigen”.

Zo heb ik twee keer een verschillend geheugen experiment gezien, waarvan ik er één zal toelichten:

In een collegezaal vol psychologiestudenten, komt een vrouwelijke student te laat binnen. De professor is al begonnen aan zijn college. Als de dame in kwestie ook nog een keer over haar tas struikelt, ontstaat er een levendige discussie tussen de professor en de studente. De professor is geïrriteerd, wordt boos en stuurt de dame in kwestie uit zijn college weg. Het college gaat overigens over het geheugen.

Aan het eind van het college, vraagt de professor aan vijf dames uit de zaal om naar voren te komen. Vervolgens vraagt hij aan alle studenten om zich het voorval aan het begin van het college te herinneren. Ze waren immers allemaal getuige. De professor vroeg aan het publiek wie van de 5 dames het meeste lijkt op de dame die hij heeft weggestuurd. En uiteraard stonden er 5 totaal verschillende dames. Met blond, zwart, bruin en rood haar, de één wat gezetter en de ander superslank, maar ook lang en klein. De meningen van het publiek waren verdeeld. Geen enkele dame kreeg aanzienlijk meer stemmen dan de andere. Vervolgens vroeg de professor aan de studenten hoe zeker ze ervan zijn dat de dame in kwestie erbij stond. De overgrote meerderheid dacht dat dat niet het geval was. Ze hadden haar immers de collegezaal zien verlaten.

Wat de studenten niet wisten, is dat het incident in scène was gezet. De studente werd uit het college gezet en is een half uur later via de achteringang alsnog in de zaal gaan zitten. Met een andere kleur jas aan, maar verder gewoon precies hetzelfde als tijdens het incident. Bijna niemand herkende haar. Zo betrouwbaar is het menselijk geheugen.

Hoe betrouwbaar is jouw herinnering na een uur? En na een dag? Of na een week, een maand, een jaar? Op getuigenverklaringen van veel langer geleden worden wel mensen tot jarenlange gevangenisstraffen berecht!

Het geheugen is onbetrouwbaar

Het is al diverse keren aangetoond dat de herinnering van een getuigenis absoluut niet betrouwbaar is. In hypnose zal de betrouwbaarheid hiervan in mijn ogen dan ook niet groter worden. Ik kan me voorstellen dat onder hypnose herinneringen omhoog kunnen komen die eerst niet meer aanwezig waren, maar wat het waarheidsgehalte hiervan is en hoe betrouwbaar deze herinnering is, daar wil ik geen uitspraak over doen. Er komen soms herinneringen op, die bij navraag volledig blijken te kloppen. Bijvoorbeeld de herinnering aan de eerste keer dat je leerde fietsen. Wie was daarbij? Waar was dat? Wat voor kleding had je aan?

In mijn ogen is dat wat opkomt als herinnering altijd een interpretatie en een perceptie van het onbewuste. En het zal altijd gekleurd zijn en veranderd door associaties met latere herinneringen. Het onbewuste laat opkomen wat goed is voor de betreffende persoon om op bewust niveau te weten. Als het kwaad kan, dan zal het onbewuste de herinnering omvormen of symbolisch invullen.

Herinneringen bestaan uit associaties

Herinneringen zijn vaak associaties met meerdere situaties, die helemaal niet gelijktijdig hoeven te zijn gebeurd. Bijvoorbeeld: Iemand herinnert zich als volwassene dat ze is misbruikt door haar vader. Maar in werkelijkheid herinnert ze zich misschien een scène uit een drama serie op tv toen ze in de pubertijd zat, waarin incest wordt gepleegd door de vader en waar de volwassene zich toen identificeerde met het slachtoffer. Gewoon omdat het slachtoffer toen haar leeftijd had en misschien wel dezelfde sport beoefende.

Als haar eigen vader op dat moment de kamer binnenkomt en aan zijn dochter vraagt waar ze naar kijkt, dan is in het brein van die dame een associatie vastgelegd tussen de incest scène op tv en de stem van de eigen vader. Deze associatie kan dan jaren later onder hypnose weer omhoog komen. Als de hypnotherapeut dan vraagt: “wie hoor je?”, dan zal ze antwoorden: “mijn vader”. De conclusie is dan misschien dat vader incest heeft gehad met het “slachtoffer”, maar in werkelijkheid is dat helemaal niet gebeurd. Het is een combinatie van diverse associaties in het geheugen van de cliënt.

In mijn ogen zijn herinneringen die onder hypnose opkomen dan ook niet meer dan een werkbare representatie van het brein voor de oplossing van het onderliggende probleem. Een symbool waarmee gewerkt kan worden. Een symbool waarvan alleen het onbewuste weet wat het precies bedoelt, maar wat iets compleet anders is of kan zijn dan de bewuste interpretatie hiervan door anderen. En het werken met deze symbolen is zeer effectief. Het lost vele problemen op.

Hoe anders is het mogelijk dat zovele mensen “Napoleon” zijn geweest in een vorig leven. Of Cleopatra. Behalve als dit staat voor de autoriteit in je of voor het schoonheidsideaal dat je met je meeneemt. En deze symbolen worden gegeven door het onbewuste met andere doeleinden dan de mensen die bij de politie het verhoor uitvoeren in hun achterhoofd hebben. Ik zou niet graag in de schoenen staan van de man die nu wellicht wordt beschuldigd van iets wat hij dan nog steeds niet hoeft te hebben gedaan. Het blijft een subjectieve waarneming van de werkelijkheid.

Klik hier voor het artikel in de Volkskrant

Klik hier voor een artikel over professor Wagenaar en de werking van het geheugen

 

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *